خلق و امر

نمایش نسخه چاپینمایش نسخه چاپی

منظور از "خلق" و "امر" در آیه 54 سوره اعراف چیست؟

متن آیه شریفه چنین است: «إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ في‏ سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‏ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثيثاً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمينَ»؛ پروردگار شما، خداوندى است كه آسمان ها و زمين را در شش روز [شش دوران‏] آفريد سپس به تدبير جهان هستى پرداخت با (پرده تاريک) شب، روز را مى پوشاند و شب به دنبال روز، به سرعت در حركت است و خورشيد و ماه و ستارگان را آفريد كه مسخّر فرمان او هستند. آگاه باشيد كه آفرينش و تدبير (جهان)، از آن او (و به فرمان او) ست! پر بركت (و زوال‏ ناپذير) است خداوندى كه پروردگار جهانيان است.(1)
اين آيه معبود حقيقى و واقعى را با ذكر صفات خاصش معرفى مى‏ كند؛ این که پروردگار همه عالم، يكى است و تدبير همه امور بدست توانای اوست و این که شكر او و خضوع در برابرش بر همگان واجب است.
و اين يگانگى رب العالمين را از دو راه بیان مى‏ نمايد:
يكى از اين راه كه خداى تعالى كسى است كه آسمان‏ ها و زمين را آفريده و امور آن را به نظام احسنى كه جميع اجزاء و اطراف آن را به هم مرتبط مى‏ سازد تدبير مى‏ نمايد، پس او به تنهايى رب العالمين است. و راه دوم اینكه خداى تعالى آن كسى است كه براى جميع خلايق روزى فراهم نموده و انواع ميوه‏ ها و غلات و هر رزق ديگرى را به عجيب‏ ترين و لطيف‏ ترين وجه آفريده و در اختیار آنان قرار داده است.(2)
در آیه شریفه پس از ذكر آفرينش جهان هستى و نظام شب و روز و آفرينش ماه و خورشيد و ستارگان، می فرماید: آگاه باشيد که خلق و امر، تنها به دست اوست: «أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ».
استاد مکارم شیرازی معتقد است: منظور از«خلق»، آفرينش نخستين، و منظور از «امر»، قوانين و نظاماتى است كه به فرمان پروردگار در عالم هستى حكومت مى‏ كند و آن ها را در مسير خود رهبرى مى‏ نماید؛ اين تعبير در حقيقت پاسخى است به آن ها كه مى‏ پندارند خداوند، جهان را آفريده و آن را به حال خود واگذارده و كنار نشسته است و گمان می کنند که عالم هستى تنها در ايجادش نيازمند به خداست، اما در بقا و ادامه حيات، به او نيازى ندارد! اين قسمت آیه مى ‏فرماید: همان طور كه جهان در حدوثش نيازمند به اوست، در تدبير و ادامه حيات و اداره‏ اش هم وابسته به او مى‏ باشد، و اگر لحظه ‏اى لطف خدا از آن گرفته شود، نظامش به كلى از هم گسسته و نابود مى‏ گردد.
استاد مکارم این قسمت آیه کریمه را چنین معنا می کنند: «آگاه باشيد آفرينش و اداره امور جهان هستى تنها به دست اوست.»
ایشان در ادامه توضیحات، نظر برخی دیگر مفسران را نقل نموده که معتقدند: منظور از عالم «خلق»، عالم «ماده» است و منظور از عالم «امر»، عالم «ماوراء ماده» می باشد؛ زيرا عالم خلق، جنبه تدريجى دارد و اين خاصيت جهان ماده است، اما عالم امر جنبه دفعى و فورى دارد و اين خاصيت جهان ماوراء ماده است؛ هم چنان كه در آیات دیگر هم می فرماید: «إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ»؛ هنگامى كه خداوند چيزى را اراده كند، به او فرمان مى‏ دهد موجود باش، آن هم موجود مى‏ شود.(3)و(4)
البته استاد مکارم این قول را نمی پذیرد و در نقد آن می نویسد: با توجه به موارد استعمال «امر» در آيات دیگر قرآن، و نیز عبارت «وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ» كه در آيه مورد بحث آمده، «امر» به معنى هر گونه فرمان الهى است؛ خواه در جهان ماده باشد يا جهان ماوراى ماده.(5)

ــــــــــــــــــ
(1) اعراف/ 54.
(2) ترجمه الميزان، ج ‏8، ص 184.
(3) یس/ 82.
(4) برای توضیحات بیشتر، رجوع کنید به: ترجمه الميزان، ج ‏8، ص 188.
(5) تفسير نمونه، ج ‏6، ص 206.

http://www.askquran.ir/showthread.php?t=46173