کدام حسنه

image: 
 درباره این آیه «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ» (بقره/201) توضیح بفرمایید.

 درباره این آیه «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ» (بقره/201) توضیح بفرمایید.

«... فمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فىِ الدُّنْيَا وَ مَا لَهُ فىِ الاَْخِرَةِ مِنْ خَلَاق»‏؛...و از مردم كسى است كه مى‏ گويد پروردگارا به ما در همين دنيا عطا كن و حال آنكه براى او در آخرت نصيبى نيست.(1)

«وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»؛ و برخى از آنان مى‏ گويند پروردگارا در اين دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز] نيكى عطا كن و ما را از عذاب آتش [دور] نگه دار.(2)
در این دو آیه، دو نکته مطرح است: یکی از لحاظ نوع درخواست و دیگر این که حسنه در آیه 201 به چه معناست.

در آیات 200 و 201 سوره مبارکه بقره، مردم به دو گروه تقسیم شده اند:
گروهی که درخواست هایشان صرفا مادی و دنیوی است و گروهی که درخواست های مادی و معنوی دارند و آن هم در محدوده رضایت الهی.

در تفسیر «نمونه» در خصوص این دو گروه از مردم چنین آمده است:
«در اين جا قرآن مردم را به دو گروه تقسيم مى‏ كند، مى‏ فرمايد: گروهى از مردم مى‏ گويند خداوندا! در دنيا به ما (نيكى) عطا فرما ولى در آخرت بهره‏ اى ندارند: «فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ‏»

و گروهى مى‏ گويند پروردگارا به ما در دنيا (نيكى) عطا كن و در آخرت (نيكى) مرحمت فرما و ما را از عذاب آتش نگاهدار: «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ»
در حقيقت اين قسمت از آيات اشاره به خواسته‏ هاى مردم و اهداف آن ها در اين عبادت بزرگ است بعضى جز به مواهب مادى دنيا نظر ندارند و چيزى غير از آن از خدا نمى‏ خواهند بديهى است آن ها در آخرت از همه چيز بى بهره‏ اند.
ولى گروهى هم مواهب مادى دنيا را مى ‏خواهند و هم مواهب معنوى را بلكه زندگى دنيا را نيز به عنوان مقدمه تكامل معنوى مى‏ طلبند.»(3)
 
و اما نکته دوم و اینکه منظور از حسنه چیست:
«در اين كه منظور از "حسنة" در اين آيه چيست؟ تفسيرهاى مختلفى براى آن‏ ذكر كرده ‏اند، در روايتى از امام صادق (علیه السلام) به معنى وسعت رزق و حسن خلق در دنيا و خشنودى خدا و بهشت در آخرت تفسير شده است‏.(4)
و بعضى از مفسران آن را به معنى علم و عبادت در دنيا و بهشت در آخرت، يا مال در دنيا، و بهشت در آخرت، يا همسر خوب و صالح در دنيا و بهشت در آخرت دانسته‏ اند در حديثى نيز از پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله) آمده است: «كسى كه خدا به او قلبى شاكر، زبانى مشغول به ذكر حق، و همسرى با ايمان كه او را در امور دنيا و آخرت يارى كند ببخشد، نيكى دنيا و آخرت را به او داده و از عذاب آتش باز داشته شده‏»(5)

بديهى است حسنه به معنى هر گونه خير و خوبى است و مفهومى وسيع و گسترده دارد كه تمام مواهب مادى و معنوى را شامل مى‏ شود، بنا بر اين آنچه در روايات فوق يا كلمات مفسران آمده است بيان مصداق هاى روشن آن مى‏ باشد، و مفهوم آيه را محدود نمى‏ كند...
و به گفته بعضى از مفسران، افراد با ايمان اصل حسنه را از خدا مى‏ خواهند بدون اينكه نوعى از آن را انتخاب كنند، و همه را واگذار به مشيت و اراده و انعام الهى مى‏ نمايند.(6)»(7)

پی نوشت ها:
1. بقره/ 200
2. بقره/ 201
3. مکارم شیرازی، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1371، چاپ دهم، ج2، ص65
4. طبرسی، مجمع البیان، به تصحیح فضل الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1372، چاپ 3، ج1،ص297
5. پیشین، ص298.
6. سید قطب، فى ظلال القرآن،دارالشروق، بیروت-قاهره، چاپ هفدهم، ج1، ص290
7. تفسیر نمونه، پیشین، ص 66.

 
 
 
 
موضوع: