لقب «امیرالمؤمنین»

image: 
چه خصوصیت بارزی در وجود علی بن ابیطالب (علیه السلام) وجود داشت که لقب "امیر المومنین " مخصوص آن حضرت گشت؟

چه خصوصیت بارزی در وجود علی بن ابیطالب (علیه السلام) وجود داشت که لقب "امیر المومنین " مخصوص آن حضرت گشت؟

از آن جا که امام علی(علیه السلام) خلیفه بلا فصل پیامبر(صلی الله علیه و آله ) بودند و از جایگاه ویژه ای در بین ائمه اطهار(سلام الله علیهم) برخوردار بودند، این لقب منحصر در آن حضرت شد و طبق روایات متعدد این لقب را خدا برای امام علی(علیه السلام) قرار داده و به پیامبر(صلی الله علیه و آله) امر فرمودند که امام علی(علیه السلام) را به این نام صدا بزند. و بقیه ائمه اطهار(علیهم السلام) گر چه در مقام امامت با امام علی(علیه السلام) مشترک بودند اما ملقب به لقب امیر المومنین نشدند.

توضیح بیشتر:
در زبان عربی «امیر» به معنی فرمانده، سلطان و رهبر است. بعد از اسلام، کسانی را که از سوی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و خلفا به فرماندهی ماموریت‌ های جنگی منصوب می‌شدند «امیر» می‌ نامیدند. اما عنوان «امیرالمؤمنین» به معنی خلیفه و فرمانده کل قوای اسلام و پیشوای مومنان است. به اعتقاد علمای شیعه، «امیرالمؤمنین» عنوانی است که خدای تعالی به امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) داده و هیچ کس دیگر، چه قبل و چه بعد از او، برازنده این لقب نیست.
ابوحمزه ثمالى مى گوید: امام باقر (علیه السلام) از پدرش روایت کرده که جد بزرگوارش فرموده است: خداوند جل جلاله جبرئیل را به نزد حضرت محمد (صلى الله علیه و آله) فرستاد، تا آن حضرت در حال حیات خود براى ولایت امام على ( علیه السلام) از مردم شاهد و گواه بگیرد، و پیش از وفات خود حضرتش را به نام «امیرالمؤمنین» نامگذارى نماید.
پیامبر (صلى الله علیه و آله) نُه نفر از یاران و مشهورین از اصحاب خود را فرا خواند و فرمود: من شما را فرا خوانده ام تا گواهان الهى در روى زمین باشید، خواه بر گواهى خود پایدارى کنید، یا کتمان نموده و از اداى شهادت خوددارى کنید.
آن گاه فرمود: اى ابابکر! برخیز و بر على به نام «امیرالمؤمنین» سلام ده. او گفت : آیا این فرمان خدا و رسول اوست؟ رسول خدا (صلى الله علیه و آله) فرمود: آرى. وى برخاست و بر آن حضرت به عنوان «امیرالمؤمنین» سلام داد.
سپس فرمود: عمر! برخیز و بر على به نام «امیرالمؤمنین» سلام کن. عمر گفت: آیا به فرمان خدا و رسولش ‍ او را «امیرالمؤمنین» بنامیم؟ حضرت فرمود: آرى. او نیز برخاست و سلام کرد.
سپس به مقداد بن اسود کندى فرمود: برخیز و به على به نام «امیرالمؤمنین» سلام ده، او برخاست و سلام داد و سخن آن دو نفر را تکرار نکرد.
آن گاه به ابوذر غفارى فرمود: برخیز و به على به نام «امیرالمۆمنین» سلام ده، وى برخاست و سلام داد، بعد به حذیفه یمانى و عماربن یاسر و عبدالله بن مسعود و بریده که از همه آنان جوان تر بود فرمود: برخیز و بر امیرمومنان سلام کن. او نیز برخاست و سلام داد. پس ‍ از آن، رسول خدا (صلى الله علیه و آله) فرمود: من شما را براى این کار خواندم تا در این زمینه گواهان الهى باشید خواه بر آن پایدار بمانید یا ترک اداى شهادت کنید.(1)

امام علی(علیه السلام) همواره بر این انتصاب الهی تاکید داشتند:
روزى مردى خدمت امام على (علیه السلام) آمد و عرض کرد: یا على! به شما امیرالمؤمنین مى گویند، چه کس تو را بر مومنین امیر کرده؟ حضرت فرمود: خداوند متعال مرا امیرمؤمنین کرده. آن مرد نزد رسول خدا (صلى الله علیه و آله) رفت و عرض کرد: یا رسول الله! آیا على راست مى گوید که خدا او را امیر بر خلقش کرده؟ پیامبر (صلى الله علیه و آله) از سخن آن مرد خشمگین شد و فرمود:
به راستى على به ولایت از خداى عزوجل، امیر بر خلق شده است، خداوند در بالاى عرش خود آن را منعقد نموده و ملائکه را گواه بر آن گرفته است که على خلیفة الله و حجت الله و امام مسلمانان است، طاعتش، اطاعت خداست و نافرمانى او، نافرمانى از خداست ، هر که او را نشناسد، مرا نشناخته و هر که او را بشناسد مرا شناخته، هر که منکر امامت او شد منکر نبوت من شده است و هر که امیرى او را انکار کند رسالت مرا انکار کرده... هر که با او نبرد کند با من جنگیده و هر که او را دشنام دهد مرا دشنام داده، زیرا او از من است و از گل من خلق شده، و او شوهر فاطمه دختر من است و پدر دو فرزندم حسن و حسین است.(2)

علاوه بر مقام ولایت ظاهری، این لقب نشان دهنده یک نوع ولایت معنوی بر مؤمنین نیز می باشد:
جابربن یزید می گوید: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: فدایت گردم، چرا على (علیه السلام) را امیرالمؤمنین نامیدند؟ فرمود: از علم خود آنان را تغذیه مى کرد و به آن ها مى آموخت. مگر قول خداوند را نشنیده اى: «و نمیر اهلنا»؛ یعنى: و به خانواده خود، غذا مى رسانیم.(3)

به اعتقاد علمای شیعه، «امیرالمؤمنین» عنوانی است که خدای تعالی به امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) داده و هیچ کس دیگر، چه قبل و چه بعد از او، برازنده این لقب نیست.
در روایت دیگر به این مطلب اشاره شده است: علی (علیه السلام) گفت: ای رسول خدا دیروز تو را با دحیه کلبی دیدم خلوت کرده ای و سخن می گوئید، نخواستم سخن شما را قطع کنم. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: او دحیه نبود او جبرئیل بود و من به جبرئیل گفتم: چگونه علی را امیرالمؤمنین نامیدی؟ جبرئیل گفت: خداوند در جنگ بدر به من وحی فرستاد که بر محمد فرود بیایم و به او فرمان دهم که به علی بن ابیطالب امیرالمؤمنین فرمان دهد میان دو صف لشگر حاضر شود و قدرت نمایی کند که خداوند او را در آسمان امیرالمؤمنین نهاده است. آنگاه رسول خدا ادامه داد: تو ای علی، امیرالمؤمنین در آسمان و زمین هستی جز کافر بعد از من کسی بر تو پیشی می گیرد و جز کافر پس ازمن از تو جدا نمی شود و آسمانیان تو را امیرالمؤمنین می نامند.(4)
خداوند علی را امیرالمؤمنین نامیده است. حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: در شب معراج که مرا به آسمان بردند در مقام قاب قوسین (به قدر دو کمان یا نزدیکتر) که قرار گرفتم، خداوند به من وحی فرستاد و آنگاه فرمود: ای محمّد، علی بن ابی طالب را با عنوان امیرالمؤمنین بخوان، من هیچکس را قبل از او به این نام ننامیدم و هیچکس را نیز بعد از او به آن نام نخواهم نامید.(5)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر فراز منبر در ضمن گفتاری به مردم فرمود: ای مردم، خداوند مرا به عنوان رسول و فرستاده اش به سوی شما برانگیخت و به من فرمان داده که علی را به عنوان امیر بر شما بگمارم، پس هر کس که من پیامبر اویم علی امیر اوست. امیر بودن علی از ناحیه خداوند است. خداوند به من فرمان داده که این خبر را به شما اعلام کنم تا او را اطاعت و هرگاه شما را فرمان داد، گوش دهید.
آگاه باشید هیچکدام از شما بر علی، امیر نیست نه در زمان حیات من و نه پس از مرگ من. خداوند علی را امیر شما قرار داد و او را امیرالمومنین نامیده است و پیش از او و پس از او هیچکس را امیرالمؤمنین ننامیده و نخواهد نامید.(6)

پی نوشتها:
1. شیخ مفید، امالى، اسلامیه، ص 30.
2. شیخ صدوق، امالی، اسلامیه، ص 131.
3. صدوق، معانى الاخبار، دار الکتب، ج 1، ص 146.
4. علامه مجلسی، بحارالانوار، احیاء التراث، ج37، ص 296.
5. همان، ج37، ص 290.
6. همان، ص339، حدیث 81.

برای مشاهده مطلب در تاپیک اصلی کلیک فرمایید

 

 

موضوع: