خَلق قرآن و ائمه(ع)

image: 
اول قرآن خلق شد یا ائمه اطهار (علیهم السلام)؟

اول قرآن خلق شد یا ائمه اطهار (علیهم السلام)؟

در پاسخ به سؤال شما گفتنی است:

اولاً؛ در باره قرآن (کلام خدا) این که قدیم است یا حادث، اختلاف نظراتی بین معتزله و اشاعره و حنابله وجود دارد که از ورود به آن ها پرهیز می کنیم، چنان که اهل بیت (علیهم السلام) در احادیث بسیاری شیعیانشان را از ورود به اختلافات این چنینی در باره حدوث و قدم قرآن منع کرده اند؛ به عنوان نمونه اهل بیت (علیهم السلام) فرموده اند: بگویید کلام خدا و بیش از این نگویید و از پیش خود بر آن اسم نگذارید؛ یعنی نه آن را حادث بدانید و نه قدیم.(1) متکلّمین از این گونه گفتار اهل بیت (علیهم السلام) چنین برداشت نموده اند که یعنی شما وارد این دعوای بین معتزله و حنابله نشوید.

ثانیاً؛ کلام خدا بر دو گونه است:
1. کلام فعلی: که همان مخلوقات می باشند و آنها حادث ذاتی اند امّا از حیث زمانی برخی حادث زمانی و برخی دیگر قدیم زمانی می باشند؛ یعنی موجوداتی فرا زمانی بوده تقدّم وجودی بر زمان و عالم زمانی دارند؛ و چون زمان ندارند، منطقاً نمی توان گفت از چه زمانی بوده اند.
2. کلام لفظی: که همان ظاهر قرآن کریم می باشد؛ و برای هر سلیم العقلی واضح است که الفاظ قرآن بعد از بعثت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و ابلاغ وحی، از زبان رسول خدا خارج گشته و قبل از آن وجود زمانی نداشتند. امّا وجود ملکوتی قرآن و برتر از آن وجود جبروتی قرآن، در حقیقت کلام فعلی بوده مثل ملائک، حادث ذاتی ولی قدیم زمانی است؛ یعنی موجود فرا زمانی می باشد.(2) فلذا زمان بردار نیستند.
البته در این خصوص یک نکته دیگر نیز می توان افزود با توجه به این که قرآن دو مرحله نزول داشته (دفعی و تدریجی) شاید بتوان گفت زمان خلقت قرآن، به عنوان کتاب الهی و یک مجموعه کامل از برنامه ها و دستورات وحی الهی در شب قدر بوده که قرآن بصورت یکجا و کامل بر قلب پیامبر نازل شده است.

ثالثاً؛ و اما مسئله مورد توجه در احادیث، مربوط به خلقت نوریِ وجود مقدس حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) و حضرت امیرالمومنین علی (علیه السّلام) است که طبق همه احادیث قبل از خلقت حضرت آدم (علیه السّلام) و حتی طبق برخی احادیث قبل از خلقت فرشتگان، آسمان ها، زمین، عرش و لوح بوده است. مدت زمان خلقت نوری حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) و حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) طبق برخی احادیث چهل هزار سال(3) و در برخی احادیث، چهارده هزار سال قبل از خلقت حضرت آدم (علیه السّلام) نقل شده است.(4) و نیز در برخی روایات، خلقت نوری پنج تن آل عبا (علیهم السلام) هفت هزار سال قبل از خلقت دنیا(5) و خلقت ائمه معصومین (علیهم السلام) دو هزار سال قبل از خلقت آدم یاد شده است.(6)

بنابراین:
از یکسو با توجه به روایاتی که نور پیامبر اکرم را اولین مخلوق ذکر می کند(7) و خلقت امیرالمؤمنین و انوار طیبه پنج تن آل عبا را از همان نور و مقرون به همان زمان می شمارد و خلقت نوری آن ذوات مقدسه را قبل دیگر اشیاء و حتی قبل از خلقت فرشتگان، آسمان ها، زمین، عرش و لوح می داند(8)، می توان نتیجه گرفت که حداقل خلقت نوری پیامبر و علی (علیهما السلام) بر خلقت نورانی و ملکوتی قرآن تقدم دارد.
از طرفی، بر اساس توصیه های امامان معصوم و این که کلام خدا زمان بردار نیست، و با توجه به این که وجود نورانی و ملکوتی قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) فرازمانی هستند و نمی توان بطور قطع در باره این مسأله (تقدم و تأخر خلقت آن ها) اظهار نظر کرد بنظر شایسته است، جانب احتیاط را رعایت کرده و از اظهار نظر در این گونه موارد بپرهیزیم.
و اما اگر مقصود، تقدم و تأخر خلقت ظاهری قرآن با خلقت ظاهری پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین، پنج تن آل عبا و امامان معصوم (علیهم السلام) باشد که مسلم است خلقت پیامبر و امیرالمؤمنین بر خلقت ظاهری و لفظی قرآن تقدم دارد.

پی نوشت ها:
1. امام هادی(علیه السلام) در پاسخ یکی از شیعیان بغداد چنین نوشتند: «بسم الله الرحمن الرحیم. خداوند ما و تو را از دچار شدن به این فتنه حفظ کند که در این صورت بزرگ‌ ترین نعمت را بر ما ارزانی داشته است؛ وگرنه هلاکت و گمراهی است. به نظر ما بحث و جدال درباره قرآن (که مخلوق است یا قدیم؟) بدعتی است که سؤال کننده و جواب دهنده در آن شریکند، زیرا پرسش کننده دنبال چیزی است که سزاوار او نیست و پاسخ دهنده نیز برای موضوعی بی‌ جهت خود را به زحمت و مشقت می‌ افکند که در توان او نمی‌ باشد. خالق، جز خدا نیست و به‌جز او همه مخلوقند، قرآن نیز کلام خداست، از پیش خود اسمی برای آن قرار مده که از گمراهان خواهی گشت. خداوند ما و تو را از مصادیق سخن خود قرار دهد که می‌ فرماید: (متقیان) کسانی هستند که در نهان از خدای خویش می‌ ترسند و از روز جزا بیمناکند.»، یعقوبی، احمد بن ابی‌ یعقوب، تاریخ یعقوبی، محمدابراهیم آیتی، چ هفتم، 74، چاپ و نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ج 2، ص 610.
2. بنقل از پایگاه اینترنتی پرسمان دانشجویان، مبحث حدوث و قدم قرآن.
3. علامه مجلسی، بحار الأنوار، دارالكتب الاسلاميه، تهران، بی تا، جلد ‏35، ص 30 -29.
4. علامه حلی، حسن بن یوسف، كشف اليقين في فضائل أمير المؤمنين (عليه السلام)، وزارت فرهنگ و ارشاد سازمان چاپ و انتشارات، تهران، 1379، ص 11.
5. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، نشر مؤمنین، قم، 1380، جلد ‏1، صفحه 209 - 208؛ بحار الأنوار، پیشین، جلد ‏35 ، ص 34.
6. طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج على أهل اللجاج، ترجمه جعفری، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1381، جلد ‏1، ص 230- 229؛ بحار الأنوار، پیشین، ص ‏35 و ص 69؛ كنز الفوائد، کراجکی، محمد بن علی، دارالذخائر، قم، بی تا، جلد ‏1، ص 183.
7. رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم): «اَوَّلُ ما خَلَقَ اللهُ نُورى؛ اولين چيزى كه خدا آفريد نور من بود.»، صدر الدین شیرازی، محمدبن ابراهیم، تفسير ملاصدرا، نشر بیدار، قم، 1370، ج 3، ص 353؛ عوالى اللئالى، ابن ابی جمهور، نشر مؤسسه سیدالشهدا، قم، بی تا، ج 4، ص 99؛ بحارالانوار، پیشین، ج 1، ص 97 .
8. رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم): «اِنَّ اللهَ خَلَقَنى وَ خَلَقَ عَليَّاً وَ فاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الحُسَينَ قَبْلَ اَنْ يَخْلُقَ اللهُ تَعالى آدَمَ حَين لا سَماءَ مَبْنيةً وَ لا اَرْضَ مَدْحَيّةً وَ لا ظُلْمَةً وَ لانُورَ وَ لا شَمْسَ و لاقَمَرَ وَ لاجَنَّةً و لانارَ؛ خدا من را آفريد و على و فاطمه و حسن و حسين را آفريد پيش از آن كه آدم را بيافريند آن گاه كه نه آسمان بنا شده اى بود و نه زمين گسترش يافته اى و نه تاريكى و نه نورى و نه خورشيدى و نه ماهى و نه بهشتى و نه آتشى.»، بحارالانوار، علاّمه مجلسى، پیشین، ج 15، ص 10؛ تفسير كنز الدقائق، قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، وزارت فرهنگ و ارشاد سازمان چاپ و انتشارات، تهران، 1368، ج 2، ص 465؛ تفسير البرهان، بحرانی، هاشم بن سلیمان، بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، قم، ج 2، ص 126.

برای مشاهده مطلب در تاپیک اصلی کلیک فرمایید

 

 

موضوع: