حجاب های عرفانی

image: 
در بحث عرفان و سلوک عرفانی، از حجاب هایی بحث می شود، مثل حجاب های روحی یا حجاب های باطنی. منظور از این حجاب ها چیست؟

در بحث عرفان و سلوک عرفانی، از حجاب هایی بحث می شود، مثل حجاب های روحی یا حجاب های باطنی. منظور از این حجاب ها چیست و چطور می شود این حجاب ها را برطرف کرد؟

واژه حجاب در عرفان عبارت است از هر چیزى که انسان را از حق تعالى باز دارد و میان او و پروردگارش جدایى اندازد. چه این که کلمه «خرق» که به معناى پاره کردن و شکافتن است در عرفان به معناى از میان بردن موانع و حجاب ‏هاى معرفتى است.
در عرفان اسلامي، حجاب‌هاي روح، عمدتاً همان‌ هايي هستند که در قرآن کریم، بدان‌ ها اشاره شده است، مثلا يکي از آن ها، حجاب «دوستي دنيا» است. در قرآن کریم آمده است: «ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى‏ قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ»(1) یعنی اين بدان سبب است که زندگي دنيا را بر آخرت، برتري دادند و خداوند، افراد بي‌ ايمان را هدايت نمي‌ کند، ايشان کساني هستند که [به سبب گناه بسيار] خداوند، بر دلها و گوش و چشمانشان، مهر نهاده و ايشان غافلانند.
یکی ديگر از حجاب‌هاي مذکور در قرآن کريم، حجاب «خودپرستي» است. در قرآن کریم می خوانیم: «الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ»(2) یعنی آنان که در آيات پروردگار بي‌ آنکه دليلي برايشان آمده باشد، مجادله مي‌ کنند [کردار ايشان] خشمي عظيم نزد پروردگار و نزد آنان که ايمان آورده‌ اند، به بار مي‌ آورد، چنين است که خداوند بر قلب هر خود پرست جباري، مهر مي‌ نهد.
حجاب ناداني و غفلت نيز از ديگر حجاب‌ هاي عرفانی روح انسان است که در قرآن بدان اشاره شده است: «وَ جَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لا يُبْصِرُون»(3) یعنی آنان، غافل‌ اند و در پيش روي آن ها سدي قرار داديم و در پشت سرشان سدي، و چشمانشان را پوشانده‌ ايم، لذا نمي‌ بينند.
«عناد» و «خيره سري» در برابر حقيقت نيز از ديگر حجاب‌ هاي عرفانی روح انسان است که در قرآن کريم بدان اشاره شده است: «وَ قالُوا قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ وَ فِي آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُون‏»(4) یعنی کافران گفتند: دل‌ های ما نسبت به آن چه به آن دعوت می کنی، در پوشش‌ هايي قرار گرفته و در گوش‌ های ما سنگيني است و ميان ما و تو حجابی وجود دارد، پس تو کار خود را انجام بده و ما هم کار خود را انجام مي‌ دهيم.
بدیهی است که پایبندی به احکام شریعت الهی و اصول اخلاقی تنها راه برکناری حجاب های روحی و معنوی برای مشاهده حقایق نظام هستی و دارا شدن کمالات و مدارج انسانی است.

پی نوشت ها:
1. نحل/ 107-108.
2. غافر/ 35.
3. يس/ 9 و 10.
4. فصلت/ 5.

برای مشاهده مطلب در تاپیک اصلی کلیک فرمایید

 

 

موضوع: