اهل سنت و حدیث خلافت

image: 
حدیث «الخلافه فی امتی ثلاثون سنه ثم ملک بعد ذلک»از کیست؟

حدیث «الخلافه فی امتی ثلاثون سنه ثم ملک بعد ذلک» (خلافت در امت من سی سال خواهد بود و پس از آن سلطنت و پادشاهی است) از کیست؟

حدیث «الخلافة بعدی ثلاثون سنة؛ خلافت پس از من سی سال است»؛ روایتی است که در منابع روایی اهل سنت از طریق «سفينة» از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نقل شده است. محتوای روایت بیانگر آن است که پس از حیات پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) کسانی به عنوان جانشینی مشروع آن حضرت بر مردم حکومت می کنند که دوران حکمرانی و حکومت آنان سی سال به طول می انجامد و پس از آن، دوران ملوک و پادشاهی ظالمانه خواهد بود.
بر اساس گفتار «ابن حجر عسقلانی» (متوفی: 852هـ) در کتاب «الاصابة فی تمییز الصحابة»، «سفینه» غلام آزاد شده ی «ام سلمة» بود که «ام سلمة» با وی شرط نمود پس از آزادیش به پیامبر (صلی الله علیه وآله) خدمت نماید. در اینکه نام وی چه بوده، «ابن حجر» 21 قول و احتمال را ذکر نموده است.(1)

روایت «الخلافة بعدی ثلاثون سنة» به نقل «سفینة» را بسیاری از محدثین اهل سنت از جمله «احمد بن حنبل»(2) «ابو داود»(3) «ترمذی»(4) «نسایی»(5) و «ابن حبان»(6) و دیگر محدثان اهل سنت، با الفاظی مشابه نقل نموده اند، که برخی از تعبیرات این روایت بنابر روایت «سفینه» از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) چنین است:
«الْخِلَافَةُ ثَلَاثُونَ‏ عَامًا، ثُمَّ يَكُونُ بَعْدَ ذَلِكَ الْمُلْكُ»؛ خلافت سی سال است. پس از آن سلطنت می شود.(7)
«خِلَافَةُ النُّبُوَّةِ ثَلَاثُونَ‏ سَنَةً، ثُمَّ يُؤْتِي اللَّهُ الْمُلْكَ» أَوْ «مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ»؛ جانشینی پیامبر سی سال است، سپس خداوند پادشاهی می دهد» یا «پادشاهی را به هر کس که بخواهد می دهد.(8)
«الخلافة ثلاثون سنة وسائرهم ملوك والخلفاء والملوك اثنا عشر»؛ خلافت سی سال است و سایر آنان ملوک می باشند و خلفا و پادشاهان دوازده نفرند.(9)

شواهدی بر روایت
شواهدی بر روایت «سفینه» در متون دیگر روایی اهل سنت نقل شده است همچون روایتی که از طریق «عبدالله بن مسعود» روایت شده که وی از پیامبراکرم (صلی الله علیه وآله) نقل نمود که آن حضرت فرمودند: «تَدُورُ رَحَى‏ الْإِسْلَامِ‏ لِخَمْسٍ وَ ثَلَاثِينَ، أَوْ سِتٍّ وَ ثَلَاثِينَ، أَوْ سَبْعٍ وَ ثَلَاثِينَ، فَإِنْ يَهْلَكُوا؛ فَسَبِيلُ مَنْ هَلَكَ، وَ إِنْ يَقُمْ لَهُمْ دِينُهُمْ؛ يَقُمْ لَهُمْ سَبْعِينَ عَامًا»؛ قدرت و عظمت اسلام تا 35 يا 36 يا 37 سال متمركز است، بعد از آن اگر هلاك شدند، پس راه آنان، راه هلاك شدگان است و اگر ماندند، دين آنها تا هفتاد سال خواهد بود.(10)
و در روایت دیگری که از طریق «جابر بن عبدالله» روایت شده آمده است که آنحضرت فرمودند: «الخلافة بعدي في أمّتي في أربع: أبي بكر وعمر وعثمان وعليّ»؛ خلافت پس از من در امتم در چهار نفر است: ابوبکر و عمر و عثمان و علی (علیه السلام).(11)

باید توجه داشت که از دیدگاه اهل سنت خلافت امری منصوص و منصوب نبوده؛ بلکه چنین امری در حیطه ی اختیار و انتخاب مردم است، لذا این اخبار در صورت پذیرش بیانگر اتفاقات آینده ی پس از رحلت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) است که بعد از رحلت آن حضرت تا سی سال دوران حاکمانی با عنوان خلیفه و جانشین رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است و پس از پایان این دوران، دوران ملوک و پادشاهان ظالم فرا می رسد.
در پایان روایت «ابوداود» زیادتی آمده که مطابق خواست حاکمان جور است: «سپس خداوند پادشاهی می دهد» یا «پادشاهی را به هر کس که بخواهد می دهد». از این فقره که گویا به اصل روایت اضافه شده، می توان قول به جبر و رضایت بر حکومت حاکمان جور را استفاده نمود. امری که حاکمان «بنی امیه» برای مشروع نشان دادن حکومت خود به دنبال آن بودند.

پی نوشت ها:
1. أبو الفضل أحمد بن علي بن محمد بن أحمد بن حجر العسقلاني (المتوفى: 852هـ)،الإصابة في تمييز الصحابة، ج2، ص415، ترجمه:‌3346، دار الكتب العلمية – بيروت». «سفينة مولى رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه (وآله) وسلم): قيل: كان اسمه مهران. وقيل: طهمان، وقيل: مروان وقيل: نجران، وقيل: رومان (الرومی.ترجمه: 2702)، وقيل: ذكوان، وقيل: كيسان، وقيل سليمان، وقيل سنة (في أسنينة) - بالمهملة والنون وقيل: بالمعجمة، وقيل: أيمن، وقيل: مرقنة (في أمرقية)، وقيل أحمر، وقيل أحمد، وقيل رباح، وقيل مفلح، وقيل عمير، وقيل معتب، وقيل قيس، وقيل عبس، وقيل عيسى، فهذه واحد وعشرون قولا، وكان أصله من فارس فاشترته أمّ سلمة، ثم أعتقته واشترطت عليه أن يخدم النبي (صلّى اللَّه عليه(وآله) وسلم). وقد روى عن النبيّ (صلّى اللَّه عليه(وآله) وسلم)، وعن أم سلمة، وعليّ. وعنه ولداه: عبد الرحمن، وعمر، وسالم بن عبد اللَّه بن عمر، وأبو ريحانة، وغيرهم. قال حماد بن سلمة، عن سعيد بن جمهان، عن سفينة: كنت مع النبيّ (صلّى اللَّه عليه(وآله) وسلم) في سفر، فكان بعض القوم إذا أعيا ألقى عليّ ثوبه حتى حملت من ذلك شيئا كثيرا، فقال: ما أنت إلا سفينة، وكان يسكن بطن نخلة».
2. ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، 50جلد، ج36، ص252، ح21923، مؤسسة الرسالة - لبنان - بيروت، چاپ: 1، 1416 ه.ق.
3. ابوداود، سليمان بن اشعث، سنن أبي داود، 5جلد، ج4، ص1987، ح4646، دار الحديث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1420 ه.ق.
4. ترمذى، محمد بن عيسى، الجامع الصحيح و هو سنن الترمذي، 6جلد، ج4، ص243، ح2226، دار الحديث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1419 ه.ق.
5. نسائى، احمد بن على، السنن الكبرى، 7جلد، ج5، ص47،‌ دار الكتب العلمية، منشورات محمد علي بيضون - لبنان - بيروت، چاپ: 1، 1411 ه.ق.
6. ابن حبان، صحیح ابن حیان،‌ج15، ص34، ح6657، مؤسسة الرسالة – بيروت.
7. ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، 50جلد، ج36، ص252، ح21923، مؤسسة الرسالة - لبنان - بيروت، چاپ: 1، 1416 ه.ق.
8. ابوداود، سليمان بن اشعث، سنن أبي داود، 5جلد، ج4، ص1987، ح4646، دار الحديث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1420 ه.ق.
9. ابن حبان، صحیح ابن حیان،‌ج15، ص34، ح6657، مؤسسة الرسالة – بيروت.
10. ابوداود، سليمان بن اشعث، سنن أبي داود، 5جلد،ج4، ص1819، ح4254، دار الحديث - مصر - قاهره، چاپ: 1، 1420 ه.ق.
11. ثعلبی، تفسیر الثعلبی، ج3، ص333، دار احیاء التراث العربی- بیروت.

برای مشاهده مطلب در تاپیک اصلی کلیک فرمایید

 

 

موضوع: