اسفار اربعه

image: 
منظور عرفا از اسفار اربعه چیست؟

منظور عرفا از اسفار اربعه چیست؟

یکی از بیان های شیوا و روان در تبیین اسفار اربعه در ترجمه کتاب «شرح دعای سحر» حضرت امام(ره) آمده است که تقدیم می شود:

«سفر؛ حركت از وطن به سوى مقصد با گذر از منازل است و به صورى و معنوى تقسيم‏ می شود، بزرگان اهل معرفت سفرهاى معنوى سالك را كه از وطن نفس آغاز می شود به چهار سفر تقسيم و تفسير كرده ‏اند كه عبارتند از:
سفر اول: سفر از خلق به سوى حق‏
سفر دوم: سفر از حق به سوى حق به حق‏
سفر سوم: سفر از حق به سوى خلق‏
سفر چهارم: سفر از خلق به سوى خلق به حق‏

و به بيان حضرت امام خمينى (ره) اسفار اربعه عبارتند از: 1. سفر از خلق به سوى حق مقيد؛ 2. سفر از حق مقيد به سوى حق مطلق؛ 3. سفر از حق به سوى خلق حقى به حق؛ 4. سفر از خلق (كه حق است) به خلق به حق.

ـ شرحى بر اسفار اربعه‏
سالك كه در عالم دنيا و طبيعت قرار دارد و در حجابهاى مختلف طبيعت و نفس گرفتار است، وقتى شروع به سير می كند، آغاز سفرش از خلق شروع می ‏شود و از حجاب هاى عالم خلق می گذرد و يكى يكى حجاب ها را كنار می گذارد تا آن كه حق جلوه كرده و از وراى حجاب ها فعل حق را مشاهده كرده و همه كارها و افعال را در فعل حق مستهلك می بيند و حق به وجود افعالى بر وى ظاهر می گردد و سالك خود نيز حقانى می شود.

پس از وصول سالك به اين مرتبه و مشاهده فناى تمام افعال در فعل حق، سفر دوم وى آغاز می شود و چون وى حقانى شده ديگر سفر وى «به حق» است. سفر دوم سالك در خود حق است و سلوك از مرتبه فعل حق به مراتب ديگر كه سير در اسما و صفات حق می باشد و با گذر از آن ها و عبور از حجاب اسما و صفات به فناى همه اسما و صفات در ذات حق می رسد و به حق مطلق وصول پيدا می كند و از فعل و صفت و ذات خويش فانى می شود.

اكنون اگر سالك از اين فنا به خود بيايد سفر ديگرى را آغاز می كند كه اين سفر نيز حقانى است و سفر از حق به سوى خلق است و حقيقت موجودات و سير آنها بر وى‏ آشكار می گردد. و از اسرار آن ها و چگونگى سير آن ها آگاهى می يابد. و در اين سفر به مرتبه‏ اى از نبوت می رسد كه نبوت تشريعى نمی باشد، زيرا حقيقت نبوت خبردار شدن از اسما و صفات و افعال حق است.

پس از آن اگر سالك سفر چهارم را نيز پيمود و به وجود حقانى از خلق به خلق حركت كرد به مخلوقات و سود و زيان هاى آن ها و چگونگى سير و كمال آن ها به سوى وطن اصلى معرفت پيدا می كند و از احكام ظاهرى و باطنى و از اسما و صفات و ذات حق خبر می دهد و به مقام و نبىّ صاحب شريعت می رسد.

البته بايد توجه داشت كه همه رسولان صاحب شريعت اين چهار سفر را تمام كرده ‏اند ولى تفاوت مراتب آنها به اسمى است كه به آن رسيده ‏اند. و نبى اكرم (صلى الله عليه و آله) به اسم الله الاعظم رسيده و به همين دليل شريعت وى خاتم شرايع است. و هر صاحب سيرى كه پس از نبى صاحب شريعتى سفرهاى فوق را به اتمام برساند اگر در دايره همان اسم نبى مشرّع باشد تابع وى خواهد بود، و چون پس از نبى اكرم (صلی الله علیه و آله) هر سيرى كه انجام شود از دايره و محدوده اسم اعظم «الله» نمی تواند بيرون باشد ديگر هيچ صاحب شريعتى ظهور نخواهد كرد و همه سالكان راه حق تابع شريعت نبى اعظم (صلی الله علیه و آله) قرار خواهند گرفت.»(1)

پی نوشت:
1. امام خمینی(ره)/ سید احمد فهری، ترجمه و شرح دعاى سحر، موسسه تنظیم و نشر اثار امام خمینی(ره)، تهران، 1388، ص 154-156.

برای مشاهده مطلب در تاپیک اصلی کلیک فرمایید

 

 

موضوع: